Jest jednak druga strona medalu. Z konstytucyjnej zasady praworządności (art. 2 Konstytucji) kary powinny być przede wszystkim sprawiedliwe i proporcjonalne. „Sprawiedliwe” to oznacza, że naruszenie powinno być stwierdzone bez jakichkolwiek wątpliwości. „Proporcjonalne” zaś oznacza, że za mniejsze przekroczenia płacimy mniejsze kary, zaś w przypadku większych naruszeń – kary bardziej dotkliwe. W większości krajów UE ten warunek nakładania kar jest spełniony i działa bez większych trudności. Niestety w Polsce kary nakładane za przeciążenie pojazdów (a także za naruszenie innych norm dotyczących gabarytów) nie są ani sprawiedliwe, ani tym bardziej proporcjonalne.

Zacznijmy jednak od oceny „sprawiedliwości” nakładania kar. Aby kara mogła być nałożona, organ kontrolny, najczęściej ITD, musi pojazd „zmierzyć” i „zważyć”. Od lat ta prosta czynność techniczna sprawia ITD wiele trudności. Począwszy od wag niespełniających podstawowych kryteriów dokładności i uniwersalności, kwestionowanych nawet przez NIK (SAW10C/II, LP600), skończywszy na nieprawidłowym ich stosowaniu (nieuwzględnianie błędu pomiarowego wynikającego z przepisów ogólnych, ustalanie błędów pomiarowych na podstawie zarządzenia GITD). W konsekwencji nieprawidłowo wykonanych pomiarów setki (a może i tysiące) przewoźników otrzymało kary pieniężne, nie popełniając żadnego naruszenia (wyłącznie w wyniku nieprawidłowo wykonanego pomiaru). Przykład z życia: w chwili obecnej najbardziej popularną wagą przenośną do pomiarów statycznych używaną przez ITD jest waga ITD SAW10C/III – bardzo dobre urządzenie z wysokim stopniem dokładności. Ma jednak wielką wadę – wymaga ścisłych warunków użycia. Zgodnie z informacją zawartą w dziale 6.3.3.1 Instrukcji obsługi wagi podczas stosowania wag SAW 10C/III w zagłębieniu (wnęka wagowa), w celu zachowania dokładności wyników ważenia dopuszczalny wymiar wnęki wagowej musi mieścić się w przedziale 39 mm ± 4mm (czyli od 35 do 43 mm). Na przykład na obwodnicy Piły w ciągu drogi krajowej nr 10 (na przeciw fabryki Philips) pomiar wykonany przez geodetę na zlecenie CSK wykazał, że głębokość wnęki wynosi od 14 mm do 84 mm. Czy to spowodowało, że punkt kontrolny przestał być używany? Zgadnijcie… Wykonanie pomiaru przy użyciu wagi umieszczonej w zbyt głębokiej wnęce powoduje zawyżenie wyników. Sceptycy powiedzą… ale jak duże może być to zawyżenie… 50 kg, 100 kg? Przyjmijmy 50 kg… Kierowca podróżuje ciągnikiem siodłowym z naczepą – na osi napędowej ma idealnie 11,5 tony nacisku. W wyniku ważenia uzyskujemy wynik 11,550 – naruszenie odpowiadające parametrom dla zezwolenia III kategorii – kara 5000 zł… nadal uważasz, że 50 kg to drobnostka?

Pomiar wysokości – tutaj też mamy sporo wątpliwości… pomiar wykonywany jest wysokościomierzem.. Istotą jest idealnie pionowe ustawienia wysokościomierza równolegle do osi pionowej pojazdu. Czy wiesz, że odchylenie (w stronę pojazdu) tyczki wysokościomierza tylko o 0,5 stopnia powoduje zwiększenie pomierzonej wysokości pojazdu niemal o 4 cm? Jeżeli przechylenie urządzenia wyniesie 1 stopień, wysokość pojazdu wzrośnie o kolejne 4 cm (zatem zamiast dopuszczalnych 4 metrów będziemy mieli 4,08 m – kara 5000 zł). Czy inspektor ITD jest w stanie idealnie ustawić wysokościomierz? Mam wątpliwości… Szczególnie przy przekroczeniach o 2-3 cm jest to mocno wątpliwe.

Odnośnie proporcjonalności nakładanych kar krajowy ustawodawca wspiął się na wyżyny absurdu. W Polsce za duże naruszenia mamy małe kary i odwrotnie… tak to sobie sprytnie wymyślił rząd. Przykłady:
1. Naczepa jest za wysoka – wynik pomiaru 4.02 m (za dużo o 2 cm) – kara 5000 zł (parametr odpowiadający zezwoleniu kat. III),
2. Naczepa jest za wysoka – wynik pomiaru 4.35 (za dużo o 35 cm) – kara 500 zł (parametr odpowiadający zezwoleniu kat. VII, przekroczenie do 10%).

Mało? Mamy lepsze absurdy:
1. Przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej – wynik pomiaru 40,03 tony (o 30 kg) – kara 5000 zł (parametr dla zezwolenia kat. V)
2. Przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej wynik pomiar 60 ton (20 ton za dużo) – kara 5000 zł (parametr dla zezwolenia kat. V).

Ponieważ ustalenie prawidłowości wykonanych pomiarów jest wręcz niemożliwe po zakończeniu kontroli, cały przebieg pomiaru, tj. wysokości, długości, nacisków osi itp powinien być utrwalony przez kierowcę poprzez fotografie (im więcej zdjęć tym lepiej). Tylko posiadając miarodajne dowody z kontroli drogowej możemy ustalić, czy pomiar został wykonany prawidłowo, czy zawiera wady wykluczające możliwość nałożenia kary.

Wszystko w Waszych rękach… W razie problemów związanych z powyższym tematem, pozostajemy do Waszej dyspozycji.

Sprawa II GSK 1114/14 – konkluzja: w przypadku kontroli spółki cywilnej ewentualna kara pieniężna powinna zostać nałożona jedną decyzją na wszystkich wspólników spółki; GITD od lat przyjmował w ocenie CSK nieprawidłową interpretację, że w przypadku wspólników spółki cywilnej odrębna kara pieniężna nakładana jest na każdego z osobna. Prawnicy CSK udowodnili błędną praktykę GITD, która zmierzała do omijania górnej granicy wysokości kary pieniężnej poprzez nakładanie wielu kar z tytułu jednej kontroli drogowej bądź w siedzibie przedsiębiorstwa. Nadto w wyniku prowadzonego sporu sprawa trafi z powrotem do GITD, gdzie kara pieniężna powinna zostać umorzona w całości z uwagi na upływ dwuletniego okresu karalności naruszenia (art. 92 c ust. 1 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym) – obroniono karę 15000 zł;

Sprawa II GSK 1449/14 – konkluzja: nieprawidłowe używanie wag SAW10C/II w trakcie kontroli drogowej przez inspektorów transportu drogowego; wskutek powyższego pomiar został uznany za wątpliwy, zaś kara pieniężna z uwagi na naruszenie art. 7 i 77 Kpa bezzasadna – obroniono karę pieniężną 9180 zł;

Sprawa II GSK 1342/14 – konkluzja: nieprawidłowe używanie wag SAW10C/II w trakcie kontroli drogowej przez inspektorów transportu drogowego; wskutek powyższego pomiar został uznany za wątpliwy, zaś kara pieniężna z uwagi na naruszenie art. 7 i 77 Kpa bezzasadna – obroniono karę pieniężną 15000 zł;  dodatkowo GITD zobowiązano do zapłaty dla naszego klienta kwoty 2125 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Powyższe rozstrzygnięcia wskazują niezbicie, iż GITD dość swobodnie podchodzi do obowiązków rzetelnego i obiektywnego rozpatrywania spraw administracyjnych i zbyt łatwo nakłada kary pieniężne, zarówno w oparciu o błędnie zgromadzony materiał dowodowy, jak i w oparciu o niewłaściwą interpretację obowiązujących przepisów.